Trudna rola opiekuna osoby z chorobą Alzheimera

Profesor dr hab. Irena Krupka-Matuszczyk
Klinika Psychiatrii i Psychoterapii
Śląski Uniwersytet Medyczny
Katowice

Trudna rola opiekuna osoby z chorobą Alzheimera

Choroba Alzheimera jest postępującą chorobą neurozwyrodnieniową (neurodegeneracyjną), której głównym objawem są zaburzenia pamięci, ale również upośledzenie orientacji w czasie, miejscu pobytu i otoczeniu i co do własnej osoby, rozumienie, liczenie, zdolność do uczenia się i oceny sytuacji. Osoby chore coraz trudniej wykonują proste czynności domowe, zaniedbują się higienicznie, często stają się drażliwe, wybuchowe czy agresywne w stosunku do osób, które starają się im pomóc lub zapewniają opiekę. Z powodu postępującego zniedołężnienia fizycznego (m.in. brak kontroli nad zwieraczami) i psychicznego będą wymagały stałej opieki.

Kto opiekę i bezpieczeństwo zapewni codziennie bliskiej osobie?

Najczęściej są to osoby najbliższe, małżonek i dzieci.

Opiekę można podzielić na następujące zagadnienia:

  1. zapewnienie bezpieczeństwa w obrębie mieszkania (domu) i najbliższym otoczeniu domu, które mogą dotyczyć zmiany w umeblowaniu, usunięcie przedmiotów, dywanów czy chodników, o które chory może się potknąć, zabezpieczenie okien i drzwi przed samodzielnym opuszczeniem mieszkania, zamknięcie pomieszczeń, np. zejście do piwnicy czy wejście na strych, zabezpieczenie urządzeń elektrycznych i gazowych przed nienależytym uruchomieniem, usunięcie leków, substancji żrących i niebezpiecznych, np. zapałek, środków czystości z dostępnych szafek lub umieszczenie ich w zamykanych na klucz szafkach, pozostawianie w lodówce żywności nie przeterminowanej i w małych ilościach, uruchomienie nocnego oświetlenia w pokoju, korytarzu i toalecie.
  2. kontrolowanie poczynań osoby chorej poprzez schowanie kluczyków do samochodu i mieszkania, umieszczenie naszywek z imieniem, nazwiskiem właściciela ubrania i numerem telefonu kontaktowego, np. w kieszeni czy pod kołnierzem najczęściej używanego ubioru, towarzyszenie choremu w jego wyjściu poza obręb mieszkania, domu i ogrodu. W miarę możliwości pozostawić choremu jak najdłużej samodzielność w ubieraniu, toalecie, spożywaniu posiłków czy przyjmowaniu leków.
  3. zachowanie wobec chorego wymaga spokoju i zrozumienia. Należy unikać kłótni i krzyku, stosować spokojne, lecz stanowcze wypowiedzi często wykorzystując odwracanie jego uwagi, przekazać sąsiadom wiadomości o stanie chorego i prosić o poinformowanie o np. samowolnym opuszczeniu mieszkania przez chorego. Organizacja dnia powinna być powielana codziennie, aby wyrobić pewien rytm czynności i uniemożliwić zastanawianie się i dokonywanie wyboru.
  4. dbanie o własne emocje. Opieka nad chorym wymaga ogromnej cierpliwości, spokoju i tolerancji. Jest męcząca fizycznie i psychicznie. Często powoduje przerwy w nocnym śnie. Wielu opiekunów zmuszonych jest do rezygnacji z pracy zawodowej, ograniczenia aktywności rodzinnej i towarzyskiej. Wyczerpująca opieka nad chorym może wywołać objawy wyczerpania pod postacią depresji czy objawów psychosomatycznych. Opiekun wymaga wsparcia ze strony innych członków rodziny, porady psychologicznej i/lub psychiatrycznej oraz winien korzystać z pomocy stowarzyszeń skupiających rodziny chorych na chorobę Alzheimera. Stosowne adresy zmieszczone są na stronach internetowych: www.chorobaalzheimera.pl, www.psychiatria.pl