Babciu, dziadku - proszę do stołu!

Babciu, dziadku - proszę do stołu! - 1

Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych gwarantów zdrowia człowieka w ujęciu całego jego życia. Dbamy o właściwe karmienie niemowląt, dbamy o zdrowie i pełnowartościową dietę dzieci w okresie dojrzewania, a zapominamy, że żywienie seniorów również powinno się świadomie zaplanować.

Potrzeby żywieniowe zmieniają się z upływem czasu, z postępem dojrzewania, wzrostu i starzenia. Z upływem lat nasz organizm pracuje coraz wolniej. Niekorzystne zmiany nie omijają przewodu pokarmowego. Zmniejsza się ilość wydzielanej śliny i soków trawiennych, trudniej więc trawić pokarm. Następuje zwolnienie perystaltyki jelit, zmienia się flora bakteryjna jelita grubego, składniki odżywcze są gorzej przyswajane. Przyczyną niewłaściwego odżywiania bywają też braki w uzębieniu, utrudniają one żucie i rozdrabnianie pokarmów, co również zaburza trawienie.

Jeśli nie dostosujemy diety do tych nowych warunków, grożą nam dolegliwości ze strony układu pokarmowego, ale też ogólne pogorszenie samopoczucia wynikające z niedoboru składników pokarmowych.

Kolejnym, ważnym elementem wpływającym na sposób żywienia jest „chudy portfel”. Brak pieniędzy sprawia, że w diecie emeryta brakuje pełnowartościowego białka zwierzęcego /chude mięso i dobre gatunkowo wędliny/ po prostu jest zbyt drogie.

Żywienie osób starszych powinno być dostosowane do ogólnego stanu zdrowia. Powiedzenie „jadłem to przez całe życie i byłem zdrowy” musi być zweryfikowane.

Po przekroczeniu około 65 roku życia zapotrzebowanie kaloryczne zmniejsza się. Pożywienie osób starszych powinno być przede wszystkim:

  • urozmaicone
  • lekkostrawne
  • wysoko wartościowe wg zasady „mało a dobrze”
  • zawierać dostateczną ilość białka, witamin, soli mineralnych, zwłaszcza wapnia i żelaza.

Ważna jest regularność jedzenia. Ludzie starsi powinni jadać częściej, ale mniejsze objętościowo posiłki, nie mogą się przejadać.

Przy przygotowaniu potraw uwzględniamy też stan uzębienia i układu trawiennego. Osoby starsze mają często zaburzone odczuwanie pragnienia, dlatego należy popijać wodę dość często, małymi łyczkami, nawet wtedy, gdy nie chce nam się pić.

W/w uwagi dotyczą wszystkich seniorów, natomiast sposób codziennego odżywiania musi uwzględniać przede wszystkim aktualny stan zdrowia, potrzeby i ograniczenia wynikające z leczonych chorób przewlekłych, albo zachorowań ostrych /np. infekcje grypowe/. Inaczej przygotujemy posiłki dla seniorów leczonych na cukrzycę, choroby przewodu pokarmowego, choroby serca i zaburzenia gospodarki lipidowej, po operacjach, z zaburzeniami łaknienia … i tak dalej. Dlatego trudno w jednym artykule uwzględnić te wszystkie zalecenia jakie przekazywane są osobom starszym na przykład na wizycie lekarskiej u lekarzy specjalistów, albo lekarzy rodzinnych.

Przedstawię schematycznie potrzeby żywieniowe ludzi starszych z rozbiciem na poszczególne produkty.

  • Produkty węglowodanowo-skrobiowe

Pełne ziarna zbóż, brunatny ryż, pieczywo pełnoziarniste dostarczają wit B , kwas foliowy, nierozpuszczalny błonnik, który pełni podstawową rolę w zapobieganiu zaparciom.

  • Warzywa

Warzywa o zielonych liściach, takie jak kapusta, kapusta włoska, szpinak są niedrogie i łatwo je przyrządzić. Poza składnikami odżywczymi dostarczają beta-karoten, wit. B, E, kwas foliowy, wapń, żelazo i magnez. Ziemniaki dobrze wypełniają żołądek, są tanie i stanowią źródło węglowodanów.

  • Owoce

Owoce cytrusowe, truskawki dostarczają wartościowej wit C. Jabłka i gruszki zawierają korzystny dla organizmu błonnik rozpuszczalny, umożliwiający obniżenie poziomu cholesterolu we krwi. Banany są dobrym źródłem potasu i węglowodanów.

  • Suche nasiona roślin strączkowych

Zawierają większość witamin z grupy B, błonnik rozpuszczalny i nierozpuszczalny oraz dużo białka.

  • Mięso, podroby i drób

Podroby, na przykład wątroba i nerki, stanowią niedrogie, bogate źródło białka. Tak jak i mięsa dostarczają witaminy B, A, D, E i kwas foliowy, a także żelazo i cynk. Drób jest szczególnie odpowiedni dla osób starszych.

  • Produkty mleczne

Mleko, ser i jogurt poza wartościowym białkiem dostarczają witamin oraz wapnia istotnego dla utrzymania masy kości.

  • Jaja

Są łatwe do przyrządzania i spożycia. Mają pełnowartościowe białko, witaminę A i D. Ze względu na wysoką zawartość cholesterolu ilość spożywanych na 1 tydzień jaj musi być indywidualnie dobrana / bierze się też pod uwagę jaja stosowane w przetworach na przykład w makaronach, ciastach czy kluskach/.

  • Ryby

Wszystkie ryby dostarczają białka wysokiej jakości oraz witamin z grupy B. Tłuste ryby takie jak makrela, śledzie zawierają niezbędne kwasy tłuszczowe, witaminą A i D.

Dobrze przygotowana dieta, która zabezpiecza dzienne zapotrzebowanie na podstawowe składniki pokarmowe, witaminy i minerały, gwarantuje naturalną odporność organizmu. W razie potrzeby uzupełnienia niedoborów pokarmowych można w szczególnych przypadkach spożywać tak zwane suplementy diety, ale tylko na zlecenie lekarza leczącego. Suplementy stosowane przypadkowo w wieloskładnikowych kompozycjach mogą okazać się szkodliwe.

I na koniec chciałam przytoczyć kilka uwag z „Poradnika Lekarskiego dla Wszystkich Stanów” wydanego w 1860 roku, które znakomicie streszczają obowiązujące od zawsze zasady :

  • „Pokarmy przyjmowane w ilości umiarkowanej i z apetytem, dobrej własności /…/ sprawiają uczucie przyjemne zadowolenie, powracają siły i wszelkie funkcje wykonywają się swobodniej”;
  • „Dorosły człowiek może jeść wszystko tylko dobrego gatunku i umiarkowanie. Jedzenie powinno być więcej lekkie jak obfite”;
  • „Prawość, łagodność, uczucie piękna i sprawiedliwości znajduje się raczej u ludzi skromnych w jedzeniu jak u takich którym żołądek daje zapomnieć o wszelkich uczuciach serca”.

Lek.med. Urszula Kanik
Internista
Górnośląskie Centrum Medyczne
Katowice-Ochojec
Przychodnia Specjalistyczna

Katowice 16.08.2010